Rồng Việt qua các triều đại: chọn dáng rồng nào cho hình xăm?

Rồng là đề tài quen thuộc nhất khi nói đến hình xăm Việt, nhưng rồng Việt không phải một mẫu duy nhất. Mỗi triều đại để lại một dáng rồng riêng trên hiện vật. Chọn đúng dáng giúp hình xăm có gốc gác rõ ràng.

Rồng thời Lý (thế kỷ XI–XII): mềm như dải lụa

Rồng thời Lý có thân tròn, trơn, thon dài như thân rắn, uốn nhiều khúc hình sin mềm mại theo kiểu thắt miệng túi và nhỏ dần về đuôi; trên đầu có mào lửa. Rồng Lý thường được nhắc đến như một dấu ấn bản sắc, cho thấy sự khác biệt với rồng Trung Hoa.

Riêng chuyện sừng, các tài liệu mô tả không giống nhau: có bài cho rằng rồng Lý không có sừng, có nghiên cứu lại mô tả sừng dạng sừng hươu hoặc nhánh san hô. Vì vậy khi thiết kế, mình tham khảo thẳng ảnh hiện vật, chẳng hạn các hình rồng ở chùa Phật Tích (Bắc Ninh) được tạo dưới thời Lý Thánh Tông, thay vì dựa vào một lời mô tả.

Rồng thời Trần: khỏe và mập hơn

Sang thời Trần, thân rồng mập mạp, khỏe khoắn hơn và số khúc uốn ít đi. Đầu rồng đất nung thời Trần tìm thấy ở khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu thuộc Hoàng thành Thăng Long, nay là Bảo vật quốc gia, có má phình, miệng mở to ngậm ngọc, mũi và môi trên biến thành mào lửa, răng nanh dài cong lên. Dáng rồng này hợp những mảng xăm lớn cần lực, như lưng hoặc ngực.

Rồng thời Lê sơ và thời Mạc

Rồng thời Lê sơ tiếp thu nhiều nét từ rồng thời Minh: mắt quỷ, miệng lang, mũi sư tử, thân rắn, vảy cá chép, chân cá sấu, móng chim ưng. Sang thời Mạc, rồng bỏ lối uốn hình sin của Lý, Trần; ít uốn lượn hơn nhưng vẫn mềm và mộc mạc.

Chọn dáng rồng cho hình xăm

• Mềm, thanh, chạy dọc cánh tay hay sống lưng: dáng rồng Lý.
• Khối, lực, phủ mảng lớn: dáng rồng Trần.
• Uy nghi, nhiều chi tiết vảy: dáng rồng Lê.
• Tránh trộn chi tiết của nhiều thời trên một con rồng nếu bạn muốn hình xăm theo một phong cách cụ thể.

Một chi tiết ít người biết: theo họa sĩ Lê Thiết Cương, từ thời Đông Sơn qua nghìn năm Bắc thuộc, đến nay chưa tìm thấy hiện vật nào có hình rồng. Rồng thời Lý được hoàn thiện từ những tạo hình đã có trước đó dưới thời Đinh – Tiền Lê.