Hình xăm trống đồng Đông Sơn: hiểu họa tiết trước khi xăm

Trống đồng là một trong những nguồn họa tiết giàu nhất của người Việt cổ, và cũng là đề tài dễ xăm sai nếu chỉ chép lại hình trên mạng. Bài này giúp bạn đọc mặt trống trước khi đặt nó lên da.

Trống Ngọc Lũ: chiếc trống để tham chiếu

Trong hệ thống trống đồng Đông Sơn, trống Ngọc Lũ thường được nhắc tới như chiếc tiêu biểu nhất. Trống có niên đại khoảng 2.000–2.500 năm, được công nhận Bảo vật quốc gia năm 2012 và được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ở Hà Nội. Nếu có dịp, xem hiện vật hoặc bản dập hoa văn ở bảo tàng là cách tham khảo tốt nhất.

Đọc mặt trống từ tâm ra ngoài

Tâm mặt trống là một ngôi sao nhiều cánh đúc nổi, nhiều tài liệu mô tả là biểu tượng mặt trời. Số cánh không cố định: trống Ngọc Lũ, Sông Đà, Thượng Lâm có 14 cánh, trống Quảng Xương chỉ có 8 cánh, còn trống Hoàng Hạ có 16 cánh. Vì vậy một hình xăm ghi là trống Ngọc Lũ thì phải đủ 14 cánh.

Bao quanh ngôi sao là các vành hoa văn đồng tâm. Vành hình học, như vòng tròn chấm có tiếp tuyến, đường gãy khúc, răng cưa, xen với những vành tả thực: người hóa trang lông chim diễu hành, giã gạo, đánh trống, thuyền chiến cùng chiến binh, hươu và chim bay. Mỗi vành là một nhịp, và chính nhịp ấy làm nên vẻ Đông Sơn, chứ không riêng ngôi sao.

Những điều giới nghiên cứu còn bàn

Một hình xăm tử tế không nên khẳng định quá những gì sử liệu cho phép. Hai ví dụ:

• Chim trên mặt trống thường được gọi chung là chim Lạc, nhưng loài chim cụ thể vẫn được tranh luận. Có nhà nghiên cứu cho rằng hình chim bay ở vành ngoài trống Ngọc Lũ là chim lặn bắt cá như cồng cộc, không phải cò hay sếu.
• Nguồn gốc trống đồng cũng là chủ đề tranh luận giữa giới khảo cổ Việt Nam và Trung Quốc, vì trống cùng loại được tìm thấy cả ở miền Bắc Việt Nam lẫn vùng Tây Nam Trung Quốc.

Đưa họa tiết trống đồng lên da

Ba nguyên tắc mình áp dụng khi thiết kế:

• Chọn bố cục theo vị trí. Mặt trống tròn hợp với vai, bả vai, lưng; dải vành hoa văn hợp cổ tay, bắp tay, bắp chân.
• Chừa khoảng thở giữa các nét. Hoa văn hình học rất dày; thu nhỏ quá thì sau vài năm các nét dễ nhòe vào nhau. Nên bớt số vành thay vì ép nhỏ.
• Giữ đúng nguồn. Nếu lấy cảm hứng từ một chiếc trống cụ thể, hãy giữ đúng số cánh sao và thứ tự vành của chiếc trống ấy.